"De manier waarop men ons zag in 1985 was op dezelfde manier dat we werden waargenomen in 1995 en op dezelfde manier als in 2007," zegt Dream Theater drummer Mike Portnoy. "Wij maken geen deel uit van wat er op MTV is of wat er in de Rolling Stone staat," zegt Portnoy, "We zijn nooit bezweken aan dat wat populair is, omdat dat zaken zijn die na een of twee jaar weer overwaaien. We hebben altijd muziek gemaakt op onze eigen voorwaarden en dit heeft jonge muzikanten en rock fans over de hele wereld geraakt, en dat is wat onze duurzaamheid waarborgt."
Inderdaad, Dream Theater heeft altijd precies gedaan wat Dream Theater doet. Het in New York gevestigde kwintet komt met het nieuwe, negende album, Systematic Chaos, wat bestaat uit imponerend complexe, technische en simpelweg uitgebreide (dat wil zeggen, compromisloze) progressieve rock welke de fans over de hele wereld al 20 jaar lang heeft kunnen bekoren.
"Hoe compromisloos?" zal je afvragen. Hoe zit het met het feit dat het kortste nummer, "Forsaken" net iets langer duurt dan vijf en een halve minuut, en het langste, "In the Presence of Enemies" een tweedelig epos is dat het album opent en sluit en vijfentwintig minuten omspant? Hoe zit het met het feit dat elke track gekenmerkt wordt door veeleisende muzikaal vakmanschap, welke op de lange termijn respect van collega's en de aspirant-virtuozen heeft afgedwongen?
Met Systematic Chaos blijkt het koude, harde feit dat Dream Theater de meest prominente progressieve metal band op aarde is. De band heeft niet alleen het pad geëffend voor soortgelijke artiesten als Spock's Beard, Porcupine Tree en een groot aantal anderen, maar heeft ook gezorgd voor een wederopleving in het vaak belasterde prog-rock genre. "Als een metal band", vertelt gitarist John Petrucci, "hebben we de elementen van de muziek die niet cool geacht worden door jongere mensen in een meer modern licht gezet."
De title van het album "beschrijft het geluid van onze muziek, die methodisch en nauwgezet is aan de ene kant, maar aan de andere kant acrobatische en abstract is" aldus Portnoy. Systematic Chaos neemt rock en metal tot epische uitersten: Het Pantera-esque "The Dark Eternal Night" portretteert de strijd tussen een heldhaftige hoofdpersoon en een demonische antagonist, terwijl de "The Ministry of Lost Souls" en "In the Presence of Enemies" respectievelijk doen denken aan Pink Floyd's "Shine On You Crazy Diamond" en Rush's "La Villa Strangiato".
De band -Portnoy, Petrucci, bassist John Myung, zanger James LaBrie en toetsenist Jordan Rudess- namen Systematic Chaos op in New York City's Avatar Studios op met technicus Paul Northfield (Rush, Queensryche) in de herfst van 2006. Portnoy en Petrucci co-produceerden het album, zoals zij hebben gedaan met elk album sinds 1999.
Portnoy en Petrucci hebben Dream Theater geleid sinds haar oprichting, en men heeft elkaar ontmoet tijdens hun eerste jaar op Boston's Berklee School of Music in 1985. Vreemd genoeg groeide ze minder dan een uur van elkaar op in Long Island: Portnoy in Long Beach, Petrucci en Myung in King's Park. De laatste twee waren al vrienden sinds hun jeugd, en zij vonden Portnoy toen ze hem in een repetitieruimte zagen spelen. Petrucci zegt: "we waren weg van huis, en om dan een andere Long Islander te vinden, wie ook nog eens een drummer is en van Rush en Iron Maiden houdt, was een voorbestemming."
De band vond James LaBrie in 1991. De Canadees is sindsdien de stem van Dream Theater. Met LaBrie scoorde de band de MTV-hit “Pull Me Under”, in een tijd van grunge, Guns’ n ‘Roses en een krimpende ideologische muzikale wereld. Na deze korte samenwerking met de ‘mainstream’ richtte de band zich van 1994 tot 2005 tot het tot stand brengen van zes steeds ingewikkeldere studioalbums, met onder andere het conceptalbum “Scenes from a Memory” en het ultra-heavy “Train of Thought”.
De band reist de hele wereld rond en heeft het pad geeffent voor de progressieve metalscene. "We zijn de metal versie van Phish," verklaart Portnoy. "Net als hen hebben wij hardcore fans die ons overal in volgen, en voor elke show proberen we een andere setlist te spelen. Soms komen er ook klassieke albums in hun geheel voorbij zoals Pink Floyd's Dark Side of the Moon en Metallica's Master of Puppets.”
Dat brengt ons terug naar Systematic Chaos, op zijn eigen manier even onverbiddelijk als Metallica’s doorbraak in 1986. "Als er iets is dat we opzettelijk gedaan hebben op dit album," bevestigt Petrucci, "is dat het gevoelige, zachtere materiaal minder aanwezig is." Twee nummers op het album gaan over kwesties met een zeer reële gevolgen. LaBrie schreef de tekst van "Prophets of War", een aanklacht tegen de oorlog in Irak, en het door Portnoy geschreven “Repentence” is een muzikale verkenning van Alcoholists Anonymous '12 Stappen programma’. "Ik heb de 12 stappen beschreven voor de afgelopen 4 albums, en "Redemption" vertegenwoordigt de achtste en negende stap," verklaart Portnoy. "Het is ongelooflijk therapeutisch om te schrijven over de stappen, omdat elke keer als ik een van deze hoofdstukken schrijf ben ik ook bezig met stappen in mijn leven. De laatste drie stappen komen op het volgende album, dat voor voor mij 60 minuten aan epische genezende muziek zal zijn.”
In haar 22e jaar is Dream Theater klaar voor een nieuw album op een nieuw label en de band laat zich kenmerken door dezelfde vastberadenheid en onafhankelijkheid wat hen onderscheid van de rest. "Je kunt geen compromis sluiten met het soort muziek die we spelen en de relatie die we hebben met de fans", aldus Petrucci. "De integriteit-factor moet altijd aanwezig te zijn, anders kijken de mensen dwars door je heen."
Portnoy voegt toe "Zelfs met alles wat we al bereikt hebben heb ik het gevoel dat het beste hoofdstuk van Dream Theater nog moet worden geschreven.”
